Rust en Gemak vinden
De beste meditatie is non-meditatie wordt gezegd in de traditie waarin ik heb leren mediteren. Wat wordt daar nou mee bedoeld?
0 Versnipperd zijn
Je zal snappen dat non-meditatie iets anders is dan niet-meditatie. Niet mediteren is wat we normaal doen. Onze geest gaat heen en weer van verleden naar toekomst, van binnen naar buiten, van overal naar nergens en af en toe eens hier en nu. Al naar gelang de prikkels gaan we alle kanten op. Dit noemen we afgeleid zijn. Onvoldoende geworteld om ons echt in onszelf thuis te voelen weten we niet waar we zijn.
1 Door inspanning focus brengen
Het eerste wat je dan leert is je geest te temmen en tot rust te brengen, niet afgeleid te zijn door je geest te richten op een object van aandacht, zoals de ademhaling of een geluid. Dit soort focus is wat we normaal onder leren mediteren verstaan. Je gaat niet in gedachten of gevoelens mee, maar blijft met je aandacht bijvoorbeeld bij je ademhaling. Dat is stap één. Meestal blijft het daarbij. Het is niet makkelijk en kost daarom moeite. Na een tijdje denk je dan soms: ‘Waarom doe ik dit eigenlijk?’ Dit is echter pas het begin, een voorbereiding voor verdieping van de ervaring.
2 Aanwezig blijven bij wat opkomt
Wanneer we een beetje tot rust zijn gekomen omdat we onze gedachteprocessen niet meer voeden, zijn we beter in staat onze geest te richten en te focussen op een object van aandacht. In de training kiezen we dan steeds subtielere en ook innerlijke objecten, zoals een gedachte of een emotie. We zien wat opkomt in onze geest en leren ermee te zijn – het niet weg te drukken of na te jagen, maar gewoon erbij aanwezig te blijven. Dit kan al behoorlijk wat helderheid verschaffen over hoe we reageren op wat ons overkomt. Het is het begin van het ontwikkelen van inzicht in onze geest. Zonder te oordelen aanwezig kunnen zijn bij wat opkomt is een daad van radicale acceptatie, de basis van liefde en compassie en een voorwaarde voor het ontwikkelen van wijsheid en vrijheid van concepten.
3 Herkenning van natuurlijk gewaarzijn
In de volgende stap keren we onze geest nog iets naar binnen. Immers, iets in ons is zich gewaar dat we een gedachte hebben, een gevoel voelen, een geluid horen, pijn hebben of ons lekker voelen. We gaan ons gewaar worden van dat we gewaar zijn. Het herkennen van gewaarzijn is de sleutel tot non-meditatie. Wanneer we gewaarzijn herkennen, hoeven we niet meer te mediteren, want we doen het al! En gewaar zijn we altijd, alleen we herkennen het niet altijd. Gewaarzijn is een natuurlijke staat van geest. Het is onze natuur gewaar te zijn.
4 Moeiteloos zonder afleiding
Wanneer je gewaar bent van de afleiding, dan wordt de afleiding een support voor de meditatie. Het is dan geen afleiding meer. Zo wordt alles support van gewaarzijn. Niet-afgeleid, natuurlijk rusten in de staat van herkenning van gewaarzijn is non-meditatie.
5 Je gemak vinden in natuurlijk aanwezig zijn
Het herkennen van de ruimte van gewaarzijn achter de wolken van gedachten en emoties is enorm bevrijdend. Meditatief gewaarzijn is niet beperkt tot het kussen maar strekt zich moeiteloos uit tot iedere seconde van onze beleving. Het is je gemak vinden in de natuur van je geest. Het is echter een valkuil te denken dat non-meditatie geen formele training in meditatie vraagt. Van non-meditatie val je heel makkelijk in niet-meditatie en voor een stabiel rusten in gewaarzijn is een vertrouwdheid vereist die je alleen krijgt in formele sessies. De meditatiehouding met een natuurlijk rechte rug en handen ontspannen rustend op je knieën heet dan ook 'de geest in rust en gemak'.
Nyoshul Khen Rinpoche
