Daar zijn we dan – het denken voorbij – de ervaring opent zich voorbij woorden. Er openen zich hier allerlei vragen die niet noodzakelijkerwijs een verbaal antwoord in zich dragen. Dat is iets om mee te zitten, te laten resoneren en doorwerken, de eigen innerlijke ervaring het werk laten doen zodat je eigen wijsheid zich kan openbaren.

Wanneer ik deelnemers aan workshops vraag wat het belangrijkste in hun leven is, zeggen ze vaak ‘verbinding’. Vooral verbinding met anderen, maar ook met zichzelf, de natuur, en soms ook hun lichaam. Hoe meer confrontatie en polarisatie in de maatschappij hoe meer behoefte aan verbinding, lijkt het wel. Er zijn natuurlijk allerlei vormen van verbinding en ook allerlei zaken die het maken van verbinding in de weg kunnen zitten. Vaak verlangen we naar verbinding met anderen, maar juist daar kunnen obstakels in de weg zitten waar we weinig controle over hebben. 

De beste meditatie is non-meditatie wordt gezegd in de traditie waarin ik heb leren mediteren. Wat wordt daar nou mee bedoeld? 

Je hebt vast wel eens gehoord: 'Je bent niet je gedachten'. Maar wie ben je dan wel? Hiertoe onderzoeken we ons ‘ik’, het gezonde zelfgevoel en het ongezonde zelfgevoel. Daaronder ligt onze ware natuur verborgen met al haar potentie en mogelijkheden, het zelfgevoel voorbij het ik.

Wie dacht dat het nieuwe jaar rustiger zou zijn dan het vorige, komt bedrogen uit. We zijn 2026 turbulent begonnen! Iedere dag hoor je weer wat waar je mond van open valt; verbazing, verwondering, ongeloof, boosheid, onmacht, verdriet. Het gaat me aan het hart. Er zijn mensen die zeggen dat ze niet meer naar het Nieuws kijken omdat ze het te verstorend of negatief vinden. Ik niet. Ik wil het allemaal weten: Gaza, Groenland, ICE, Oekraïne, Iran, klimaat, vluchtelingen, machtspelletjes, manipulerende politici, leugens, verschuivingen in de samenleving, veranderende waarden en de zorg van mensen. Ik wil betrokken blijven. Dit niet willen weten zou voelen alsof ik mensen in de steek zou laten, daarom neem ik het mee in mijn hart, mee in mijn beoefening.

Het is nu zo’n vijfendertig jaar geleden dat ik mijn meditatiebeoefening serieuzer wilde gaan aanpakken dan de tien jaar daarvoor. Ik was net terug uit India waar ik tijdens mijn onderzoek Tibetaanse leraren had ontmoet die me diep hadden geraakt. Terug in Amsterdam ging ik een jaarcursus boeddhisme doen. Een van de eerste dingen die ik daar leerde was het motivatiegebed van de Vier Onmetelijkheden, die ik nu de Vier Hartkwaliteiten noem. Dit wensgebed dient om de juiste intentie voor het volgen van het onderricht en bewandelen van het pad op te wekken.

Natuurlijk kunnen wij niet zonder oordelen leven. Wijs onderscheid maken is nodig om moeilijke keuzen te kunnen maken. Niettemin lijkt oordelen ons af en toe wel heel makkelijk af te gaan en de vraag is waar al deze oordelen op gebaseerd zijn. De waarnemingen die we doen lijken vaak eerder waarmeningen, niet gebaseerd op een helder zien van wat relatief werkelijk of waar is, maar op onbezonnen voor- en afkeuren.

‘Je moet je hart volgen’, hoor je wel eens zeggen. Daar zit wel wat in. Soms is ons hoofd te voorzichtig en gecalculeerd, wil alles plannen en van tevoren weten hoe het afloopt. Dat kan natuurlijk niet altijd. Soms moet je de sprong wagen en dan doe je dat als het goed voelt in je hart. Het is dus goed als je hart betrokken is bij een keuze die je maakt. Toch is dit niet allemaal zo eenvoudig, want ons hart is een hutspot waarin je van alles tegen kan komen. Boosheid, frustraties, vreugde, angst, jaloezie, liefde, hunkeringen, schuld, schaamte en verlangens van allerlei aard zijn schering en inslag in de meeste hartstreken. Gezien de mogelijke consequenties, misschien beter dit niet allemaal zomaar te volgen. 

De laatste tijd krijgen we weer steeds vaker nieuws te horen dat ons schokt of op een bepaalde manier aangrijpt. Een heel scala aan emoties komt dan langs; verdriet, boosheid, verontwaardiging, wanhoop, ongeloof, afschuw, verbijstering, ontzetting, walging en soms ook een gevoel van rouw, verlies of weemoed naar andere tijden. Hoe ga je om met zo’n mix van ongeloof, verdriet en boosheid? De een ontkent, een ander ignoreert en een derde zoekt naar een middel voor verzet. 

Wie had gedacht dat het deze kant op zou gaan? Hoewel ik me had voorbereid dat het erger zou worden, valt toch iedere dag weer mijn mond open van verbazing. Ongeloof en boosheid komen op. Wat ik denk dat niet zou mogen kunnen, kan kennelijk toch wel. Heb ik na een levenslange studie gewoon nog steeds niet veel van mensen begrepen? Ik hou de mogelijkheid open, maar voel wel de noodzaak voor het propageren van innerlijke spirituele waarden waar geen prijs op staat. Ze zijn te kostbaar. Desmond Tutu zegt in The Book of Forgiving:

Een retraite is een investering voor het dagelijks leven. Je merkt dat je in jezelf iets ontwikkelt waar je altijd op kan terugvallen. We leven in een tijd waarin die veerkracht geen overbodige luxe is, maar essentieel voor onze geestelijke gezondheid.

Meditatie is iets wat je zelf moet doen om te ervaren wat het is, maar het is ook iets dat vraagt om diepe reflectie. Zonder heldere visie op wat de geest is en de integratie van je inzichten in het dagelijks leven, kun je makkelijk vastlopen. Allereerst is het daarom goed om je voor jezelf af te vragen waarom je mediteert en wat je ermee probeert te bereiken. Je motivatie en intentie geven richting aan je geest. 

Op het nieuws hoorde ik dat een kindje uit de straat van de explosie in Den Haag aan haar ouders vroeg of de Russen waren binnengevallen. Daar schrok ik wel erg van. Als kind opgegroeid in de jaren ’60 dacht ik dat oorlog iets van voorbije tijden was. De evolutie van de mensheid zag ik graag als een alsmaar toenemende beschaving en gevoeligheid, waarin mensen leren in vrede met elkaar te leven, hulpbronnen eerlijk delen en een geestelijke ontwikkeling doormaken waarin kunst, meditatie en vrijheid een sleutelrol spelen. Dit wil ik nog steeds geloven, maar het wordt niet makkelijk gemaakt.

Mijn leraar zei: ‘Er is de meditatie op het kussen en er is de échte meditatie, die in het dagelijks leven’. Is je meditatie iets wat je alleen op het kussen doet, dan blijft het beperkt tot het kussen. Integreer je het in het dagelijks leven, dan penetreert het alle aspecten van je leven. Het hangt ervan af wat je ermee wilt, wat je motivatie is en hoe je dit denkt te gaan realiseren. Heb je helder waarmee je bezig bent?

Er is meditatie en er is meditatie. Er zijn vele methoden en verschillende visies. Waarop is de beoefening gebaseerd? Hoe doe je het? Waarom zou je het doen? En de belangrijkste vraag: Hoe integreer je het in het dagelijks leven?

Aan ons de keuze om ons te verbinden of ons af te scheiden en te ontdekken welke houding vrede en welzijn geeft en welke eenzaamheid en verdriet, welke houding een tijdelijke remedie is en welke een duurzame.

Zolang ik me kan herinneren ben ik de hele dag door en een groot gedeelte van de nacht aan het denken. Sommige van die gedachten volgen een bepaalde lijn of logica, maar nog meer zijn ze associatief. Het is een hutspot van herinneringen, beelden, verwachtingen, analyses, gevoelens, fantasieën, evaluaties, interpretaties en praktische zaken. Vaak is er een aanleiding te achterhalen, maar soms komen de gedachten ook gewoon uit het niets, zo lijkt het wel.

Is meditatie wel wat voor mij?
Nadat ik een paar jaar iedere dag gemediteerd had, liep er zand in de motor. In het begin was het heel goed gegaan. Ik was begonnen nadat ik bij mijn studie psychologie vast was gelopen in een moeilijke fase en geplaagd werd door innerlijke demonen. Ik kon geen uitweg zien. De ontdekking van meditatie bracht echter bevrijding.

Allemaal hebben we te maken met de menselijke conditie en de uitdagingen die dit met zich meebrengt. In dat grote samenspel van relaties je weg vinden is niet altijd gemakkelijk en soms zijn we de balans wel eens kwijt. Hoe vind je nu die nieuwe balans?

Veel mensen zijn benieuwd of meditatie ‘iets voor hun is’ en gaan naar een weekend of doen een mindfulness-cursus. Meestal bemerken ze dan dat meditatie heel fijn is en dat het ze 'veel geeft'. Ze willen het thuis gaan doen en doen het een tijdje, maar meer en meer gaat het versloffen tot het een ‘zou moeten’ wordt.

Door vertrouwd te raken met meditatie kun je leren herbronnen op ieder moment dat nodig is. Er zijn drie stappen: herinneren, herkennen en hervinden.